υγεία

Προσοχή στα αντιβιοτικά: η λάθος χρήση τους μάς βάζει όλους σε κίνδυνο

Ανάγνωση σε 4′

Τα αντιβιοτικά μπορούν να είναι πραγματικά σωτήρια, αλλά η λάθος χρήση τους έχει αυξήσει το ποσοστό των ανθεκτικών σε αυτά μικροβίων. Δείτε πώς αυτό μάς επηρεάζει και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς για να το προλάβουμε.

Τα αντιβιοτικά είναι πολύ σημαντικά φάρμακα. Θα ήταν δύσκολο να υπερβάλουμε για την θετική δράση της πενικιλλίνης και άλλων αντιβιοτικών, στην μάχη με τις βακτηριαδικές μολύνσεις, τα οποία προλαμβάνουν την επέκταση ασθενειών, και ελαχιστοποιούν τις επιπτώσεις μιας ασθένειας.

Όμως, υπάρχει και ένα σημαντικό πρόβλημα με τα αντιβιοτικά. Τα φάρμακα που ήταν κάποτε επαρκή για να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένες ασθένειες, τώρα είναι λιγότερο αποτελεσματικά ή δεν λειτουργούν καθόλου. Όταν μια αντιβίωση δεν έχει πλέον καμία δράση πάνω σε ένα βακτήριο, το βακτήριο αυτό λέμε ότι είναι ανθεκτικό.

Η υπερβολική χρήση αλλά και η λάθος χρήση των αντιβιοτικών, είναι ο παράγοντας-κλειδί για αυτή την ανθεκτικότητα των βακτηρίων σήμερα. Το γενικό κοινό, τα νοσοκομεία και οι γιατροί, παίζουν τον βασικό ρόλο στο να ενισχυθεί η σωστή χρήση των αντιβιοτικών και να μειωθεί στο ελάχιστο η ανθεκτικότητα στις αντιβιώσεις.

Τι προκαλεί αυτή την ανθεκτικότητα;

Ένα βακτήριο είναι ανθεκτικό σε ένα φάρμακο, όταν αυτό έχει αλλάξει κάποια οποιαδήποτε μορφή, που είτε το προστατέυει από την δράση του φαρμάκου, ή την εξουδετερώνει. Οποιοδήποτε βακτήριο αντέχει στην αντιβίωση μπορεί να πολλαπλασιαστεί, και να διαβιβάσει αυτή του την ικανότητα. Επίσης, κάποια βακτήρια, μπορούν να μεταφέρουν αυτή την ικανότητα για ανθεκτικότητα και σε κάποια άλλα βακτήρια, σαν να περνάς σε κάποιον μια σανίδα σωτηρίας για να σωθεί και αυτός. Το γεγονός ότι ένα βακτήριο αναπτύσσει αντιδραστική ικανότητα απέναντι σε ένα φάρμακο, είναι κάτι φυσιολογικό και αναμενόμενο. Όμως, ο τρόπος που χρησιμοποιούνται τα φάρμακα, είναι αυτός που επηρεάζει το πόσο γρήγορα και το πόσο εκτεταμένα γίνεται αυτή η αντίδραση.

Υπερβολική Χρήση:

Η υπερβολική χρήση, και συγκεκριμένα η χρήση φαρμάκων που δεν είναι σωστά για την ασθένεια που θέλουμε να εξαλείψουμε, ενισχύει την ανθεκτικότητα στις αντιβιώσεις. Οι αντιβιώσεις θεραπεύουν βακτηριακές μολύνσεις, αλλά όχι ιογενείς ασθένειες. Για παράδειγμα, όταν κάποιος έχει ερεθισμό στις αμυγδαλές, θα του χορηγηθεί αντιβίωση, γιατί οι αμυγδαλές του έχουν προσβληθεί από το βακτήριο του στρεπτόκοκκου του πυογενή. Παρόλα αυτά δεν είναι η σωστή θεραπεία για την ξηρολαιμία, γιατί μπορεί να υπάρχει κάποια άλλη αιτία που να προκαλεί αυτό το σύμπτωμα, και να προέρχεται από ιό.

Αν παρόλα αυτά παίρνουμε κάποια αντιβίωση, ενώ έχουμε κάποια ασθένεια που έχει προκληθεί από ιό, η αντιβίωση θα επιτεθεί στα βακτήρια του οργανισμού μας, που είτε είναι ωφέλιμα για τον οργανισμό είτε δεν προκαλούν κάποιο κακό. Αυτή, λοιπόν, η κίνηση του να πάρουμε αντιβίωση ενώ έχουμε προσβληθεί από ιό, που τελικά επιτίθεται στα “άκακα” βακτήρια, τα κάνει ανθεκτικά, και μπορούν να περάσουν αυτή την ανθεκτικότητα στα άλλα βακτήρια.

Κάποιες κοινές ασθένειες που δεν θεραπεύονται με αντιβίωση είναι:

  • Κρυολόγημα
  • Ίωση (Influenza)
  • Βρογχίτιδα
  • Βήχας (τα περισσότερα είδη)
  • Ξηρολαιμία
  • Κάποιες μολύνσεις στα αυτιά
  • Κάποιες μολύνσεις της ρινικής κοιλότητας
  • Στομαχικές ιώσεις (ιογενής γαστρεντερίτιδα)

Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτή την υπερβολική χρήση. Όταν πρωτοεμφανίστηκαν η πενικιλλίνη και τα πρώτα αντιβιοτικά, ο κόσμος είχε την εντύπωση ότι ήταν τα φάρμακα-θαύματα, επειδή λειτουργούσαν γρήγορα με πολύ μικρές παρενέργειες. Φαίνονταν ως η απάντηση σε όλες τις κοινές ασθένειες.

Παρά την αυξημένη αναγνώριση του προβλήματος της ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά, η υπερβολική χρήση μπορεί να προκύψει για τους εξής λόγους:

  • Οι γιατροί μπορεί να μάς χορηγήσουν την φαρμακευτική θεραπεία, πριν δούν τα αποτελέσματα των εξετάσεων που έχουμε κάνει, και να βιαστούν να βγάλουν συμπέρασμα για την αιτία της ασθένειας.
  • Όσοι θέλουμε γρήγορα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση του προβλήματός μας, όποια και αν είναι η ασθένειά μας, μπορεί να πιέσουμε τους γιατρούς να μάς χορηγήσουν αντιβιοτικά.
  • Κάποιοι από εμάς μπορεί να πάρουμε μόνοι μας αντιβιοτικά κάνοντας αυτοδιάγνωση στον εαυτό μας.
  • Κάποιοι παίρνουμε αντιβιοτικά χάπια που μάς έχουν μείνει από προηγούμενες θεραπείες.

Προβλήματα που παρουσιάζονται όταν δεν ακολουθούμε τις οδηγίες:

Η κακή χρήση των αντιβιοτικών, μπορεί να οδηγήσει και στην ανθεκτικότητα των βακτηρίων. Το φύλλο οδηγιών στο κουτί με τα χάπια μάς λέει πόσα πρέπει να παίρνουμε την ημέρα και πότε. Η συνταγή έχει γραφτεί ώστε να πάρουμε ακριβώς τα χάπια που χρειαζόμαστε για να ολοκληρώσουμε την θεραπεία μας. Είναι δελεαστικό να σταματήσουμε να παίρνουμε τα χάπια με το που θα νιώσουμε λίγο καλύτερα. Αλλά η θεραπεία πρέπει να ολοκληρωθεί για να σκοτωθεί το βακτήριο που προκαλεί την ασθένεια. Η αποτυχία σε αυτό, θα οδηγήσει στο να χρειαστεί να ξαναπάρουμε αντιβίωση σε μικρό χρονικό διάστημα, και μπορεί καταστήσει τα βλαβερά βακτήρια ανθεκτικά.

Επιπτώσεις της ανθεκτικότητας:

Για πολλά χρόνια η εξέλιξη των αντιβιοτικών ξεπερνούσε σε ανάπτυξη αυτή των ανθεκτικών βακτηρίων. Τα τελευταία χρόνια, όμως, ο ρυθμός ανάπτυξης της ανθεκτικότητας των βακτηρίων έχει οδηγήσει στην δημιουργία διάφορων προβλημάτων υγείας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, σύμφωνα με έρευνα του κέντρου Disease Control and Prevention που έγινε το 2013, τουλάχιστον 2 εκατομμύρια άνθρωποι το χρόνο ασθενούν από βακτήρια που είναι ανθεκτικά σε μία ή και δύο αντιβιώσεις για αυτά. Τουλάχιστον 23,000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο, από ανθεκτικά βακτήρια.

Τα αποτελέσματα αυτής της εξέλιξης είναι:

  • σοβαρότερη ασθένεια ή αναπηρία
  • περισσότεροι θάνατοι από ασθένειες που ήταν παλιά θεραπεύσιμες
  • καθυστερημένη ανάρρωση
  • συχνότερη ή μεγαλύτερη διάρκεια παραμονής σε νοσοκομείο
  • περισσότερες επισκέψεις σε γιατρούς
  • λιγότερο αποτελεσματικές θεραπείες  που να εισχωρούν στο πρόβλημα
  • ακριβότερες θεραπείες

shutterstock_321961805

Η σωστή χρήση αντιβιοτικών:

Η σωστή χρήση των αντιβιοτικών-που συχνά αποκαλείται αντιβιοτική εποπτεία-μπορεί να βοηθήσει στο να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα των τωρινών αντιβιοτικών, να παρατείνει την διάρκεια ζωής τους, και να προστατεύσει το κοινό από τις μολύνσεις στα ανθεκτικά στις αντιβιώσεις βακτήρια. Πολλά νοσοκομεία και φαρμακευτικοί σύλλογοι, έχουν εφαρμόσει νέες διαγνωστικές και θεραπευτικές οδηγίες, προκειμένου να εξασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών στις βακτηριακές ασθένειες, και να μειώσουν την λάθος χρήση τους.

Το κοινό παίζει και αυτό ρόλο στην αντιβιοτική εποπτεία. Μπορούμε όλοι να βοηθήσουμε στην μείωση της ανθεκτικότητας, ακολουθώντας τα παρακάτω βήματα:

  • να χρησιμοποιούμε αντιβιοτικά μόνο όταν μάς έχουν χορηγηθεί από τον γιατρό μας.
  • να παίρνουμε την συστηνόμενη καθημερινή δοσολογία και να ολοκληρώνουμε την θεραπεία.
  • αν έχουμε συνταγή από γιατρό, θα πρέπει να τον/την ρωτήσουμε τί πρέπει να κάνουμε αν χάσουμε κάποια δόση.
  • αν για κάποιο λόγο έχουμε αντιβιοτικά που μάς περισσέυουν θα πρέπει να τα πετάμε, δεν πρέπει ποτέ να πάρουμε αυτά τα χάπια για μια ασθένεια που θα έρθει πιο μετά. Μπορεί να μην είναι τα σωστά και δεν θα είναι ολοκληρωμένη η θεραπεία.
  • να μην παίρνουμε αντιβιοτικά που έχουν συνταγογραφηθεί για κάποιον άλλον.
  • να μην πιέσουμε τον γιατρό να μάς ‘γράψει’ αντιβιοτικά, αντιθέτως, να τον/την ρωτήσουμε για συμβουλές αντιμετώπισης των συμπτωμάτων μας διαφορετικά.
  • να ακολουθούμε όσους περισσότερους κανόνες υγιεινής μπορούμε. Να πλένουμε τα χέρια μας συχνά, με νερό και σαπούνι, ειδικά πριν και μετά την τουαλέτα, πριν το φαγητό, πριν το μαγείρεμα, και αφού έχουμε έρθει σε επαφή με ωμό κρέας. Να πλένουμε φρούτα και λαχανικά με πολύ προσοχή, και να κρατάμε τις επιφάνειες της κουζίνας καθαρές.
  • να βεβαιωθούμε ότι εμείς και τα παιδιά μας έχουμε κάνει τα προτεινόμενα εμβόλια. Κάποια από τα προτεινόμενα εμβόλια, προστατεύουν από βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η διφθερίτιδα και ο κοκκύτης.
  • αν πιστεύουμε ότι έχουμε αλλεργία στην πενικιλλίνη, θα πρέπει να μιλήσουμε στο γιατρό μας για να κάνουμε ένα δερματικό τεστ αλλεργιών. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι αλλεργίες στην πενικιλλίνη και σε άλλα αντιβιοτικά καταγράφονται συχνά. Το να αποκλείσουμε ένα αντιβιοτικό επειδή έχουμε αλλεργία σε αυτό θα βοηθήσει τον γιατρό μας να βρει πιο εύκολα αυτό που ταιριάζει στην ασθένειά μας.

Παραπομπές

Mayo Clinic Staff. Mayo Clinic – ‘Antibiotics: Misuse puts you and others at risk.’ Web.

Σημείωση του MyCare: Η χρήση αντιβιοτικών στη χώρα μας είναι από τις μεγαλύτερες διεθνώς. Σύμφωνα με το ΚΕΕΛΠΝΟ, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα μικροβιακής αντοχής, ενώ είναι πρώτη στη συνολική κατανάλωση αντιμικροβιακών παραγόντων. Επομένως, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να είμαστε ενήμεροι για τους κινδύνους που ενέχουν, και να διερευνούμε όλες τις πιθανές λύσεις στο πρόβλημά μας, μαζί με τον γιατρό μας, πριν πάρουμε κάποιο αντιβιοτικό.

About the author

MyCare